माझे मंडळ

शब्दप्रपंच... (10 unread)

जगी सर्व सुखी...

Posted: April 29th, 2007, 1:37am CDT

मी भांडवलवादी आहे. मी बिग बझारमधे जातो. मी जागतिकीकरणाला पाठिंबा देतो. मला नवनवीन उत्पादनं वापरायला आवडतात.

हे सगळं कबूल केल्यावर मला पडलेला प्रश्नही सांगतो. हे सगळं कशासाठी? यामुळे आपण खरोखरच सुखी होऊ का? आणि भांडवलवाद न येता समाजवाद राहून आपण सुखी झालो असतो का?

मला पुलंच्या 'असा मी असामी' मधलं वाक्य आठवतं - 'मला न कळणारे शब्द पाठ करून मी काय मिळवलं आणि न कळणारी गाणी पाठ करून शंकर्‍याने काय गमावलं हे मला कळत नाही'. कुठलाही इझम आला आणि कुठलातरी इझम गेला म्हणून समाजातल्या एकंदत सुखात काय फरक पडतो?

आजच्या जगातलं सुबत्तेचं मोजमाप म्हणजे अमेरिका. अमेरिकेत सुबत्ता आहे, ऐश्वर्य आहे, पण आपण असं छाती ठोकून सांगू शकतो का की अमेरिकन भारतीयांपेक्षा जास्त सुखी आहेत? आज माझ्याकडे नवनवीन भ्रध्वनी असतात, टीव्हींच्या पडद्याचा आकार वाढत चाललाय, मॉल्स, नवी सिनेमाघरं येतायत, पण मी माझ्या आजोबांपेक्षा जास्त सुखी आहे असं नाही वाटत. कारण साधं आहे. आजोबांच्या वेळी यातलं काही मुळी अस्तित्त्वातच नव्हतं! आपण दुसर्‍याकडे जास्त चांगल्या (?) गोष्टी बघतो तेव्हा आपल्याकडे काहीतरी कमी असल्याची जाणीव होणार ना?
आणि मान्य, आजोबांच्या वेळी चांगल्या वैद्यकीय सुविधा नव्हत्या, चांगल्या वाहतुकीच्या सोयी नव्हत्या, इ.इ. पण आजोबांच्या वेळी अपघात करायला वेगवान गाड्याही नव्हत्या आणि आजोबांना पोट भरण्यासाठी पंचक्रोशीच्या बाहेर कधी जावंच लागलं नाही!

आपण चांगल्या, अधिक चांगल्या, सर्वांत चांगल्या वस्तूंच्या पाठी धावायचं, त्यासाठी कचेरीत कामाच्या पाठी धावायचं, करीयरच्या पाठी धावायचं, आणि एवढं सगळं करून मी ३२ इंचाचा टीव्ही घेतो तेव्हा ४२ इंचाचा टीव्ही बाजारात आधीच आलेला असतो! सगळीकडे स्पर्धा, ईर्षा, त्वेष… स्पर्धेचा एक गुण आहे - ती प्रत्येक स्पर्धाकाची गुणवत्ता वाढवते - पण इथे 'प्रत्येक' शब्द महत्वाचा. कारण त्यामुळे स्पर्धा कधीच संपत नाही. प्रत्येकाला सतत धावत राहावं लागतं. कारण तुम्ही धावत असता तेव्हा इतर स्पर्धकही धावत असतातच. तुम्ही 'five point someone' वाचलंय का? त्यात लेखक म्हणतो - 'everyone was trying to get marks higher than the average thereby pushing the average up!' प्रत्येकजण सरासरीच्या अधिकाधिक पुढे जाण्याचा प्रयत्न करतो, पण त्यामुळे फक्त सरासरी वाढते. आणि त्यासाठी करावे लागणारे कष्ट वाढतात! तुलनात्मक यश प्रत्येकाचं तेच राहातं!

मग एवढी कटकट कशाला? जिवाचा एवढा आटापिटा कशाला? सुख जर संध्याकाळी पडवीत खुर्चीत बसूनही मिळवता येत असेल तर त्यासाठी आपण एवढी धावाधाव का करतो?

मला याचं उत्तर मिळालेलं नाही. आणि यातून का बाहेर पडायचं याचंही नाही. तुम्हाला मिळालंय?
ओघळ

Posted: April 28th, 2007, 3:27am CDT

आठवणींच्या गर्भरेशमी पदरांमधली सळसळ तू
अर्धझाकल्या ओंजळीतला घमघमणारा दर्वळ तू

दिवस संपतो कलेकलेने तेज डोंगरी मावळते
मध्यान्हीच्या सवे संपते ते मायावी मृगजळ तू

धारा आल्या धारा गेल्या भिजली धरती पाण्याने
आटुन गेल्या पागोळीशी तिष्ठत बसली ओंजळ तू

कसली स्वप्ने कसले आठव कुणा पुसावा ठाव तुझा
पाणी गेले पुढे कधीचे भिंती सुकले ओघळ तू
एन ९५

Posted: April 21st, 2007, 4:54am CDT

मी नोकियाच्या अजूनच प्रेमात पडलोय. तुम्ही एन ९५ पाहिलात का? नसेल तर जरूर पहा. सध्या तो जरा महागच आहे (भारतात ३५००० रु, टेक २ च्या माहितीप्रमाणे) पण वीस-पंचविसात यायला वेळ नाही लागणार.

जेव्हा काही महिन्यांपूर्वी मी एन ९५ बद्दल वाचलं तेव्हाच ठरवलं की हा भ्रध्वनी कधी ना कधी घ्यायचाच. मोहात पडावं असाच आहे तो. ५ दशलक्ष चित्रांश (मेगा पिक्सेल) वाला यंत्राक्ष (कॅमेरा) आहे हा सगळ्यात मोठा मुद्दा. आणि तोही झाइसचा असल्यामुळे चांगलाच असणार.

नोकियाने या संचात आणलेला मोठा बदल म्हणजे दुहेरी सरकती रचना. कळफलक कालच्या बाजूने तर मीडिया कळा वरच्या बाजूने उघडतात. याचा मुख्य फायदा म्हणजे केवळ गाणी चालू करण्यासाठी अनेक कळा दाबत शोधाशोध करावी लागत नाही.

शिवाय सिम्बियन आहेच. सिम्बियनसारखी मैत्रीपूर्ण प्रणाली दुसरी नसेल. याच्यावर अनेक अवजारं आणि साधनं जालावर सहजगत्या उपलब्ध आहेत त्यामुळे भ्रध्वनीची उपयुक्तता कित्येकपटीने वाढवता येते.

तुम्हाला एन ९५ बद्दल अजून माहिती हवी असेल तर
एन ९५ च्या संकेतस्थळाला भेट द्या.
बम्बईकू सलाम!

Posted: April 17th, 2007, 6:38am CDT

भय्यांना सलाम, अण्णांना सलाम, बेपार्‍यांना सलाम
मुंबईतल्या जमिनींच्या व्यापार्‍यांना सलाम

चाळी सोडणार्‍यांना सलाम, मॉल बांधणार्‍यांना सलाम
टॅक्सीवाल्याला "दादरकू चलो" सांगणार्‍यांना सलाम

पोलीसांतल्या पसरिचांना सलाम, सरकारातल्या सिंहांना सलाम
"मध्य रेल"मधल्या उपर्‍या मोटरमनना सलाम

घुसखोर बम्बईला सलाम, श्रीमंत बॉम्बेला सलाम
त्यांच्यापुढे लाचार षंढ मुंबईला सलाम

संजय, जया, गोविंदांना सलाम
सगळ्या अमराठी सचिवांना सलाम
हिंदी बरळणारर्‍या एफएम स्टेशनांना सलाम
"मराठी वाचवा"च्या समस्त भाषणांना सलाम

मुंबई फक्त आमची म्हटले तर राष्ट्रदोही म्हणतील
मुंबई सगळ्यांची म्हटले तर आम्हांलाच हाकलतील
म्हणून पाठीचा कणा नसलेल्या "राष्ट्रभक्तां"ना सलाम
आणि आम्हांलाच बदडणार्‍या सर्व शक्तांना सलाम

हुतात्मा चौकाला सलाम
तिथल्या फुकट मेलेल्यांच्या स्मृतीला सलाम
त्यांना विसरणार्‍यांच्या विस्मृतीला सलाम
आम्हीच पोसलेल्या बम्बैया संस्कृतीला सलाम

गाड्या बाहेरून भरून येतायत? येऊ द्या.
भाजीवाले, मछ्छीवाले भय्ये होतायत? होऊ द्या.
मराठी पिक्चर गाळात जातायत? जाऊ द्या.
या उदार विचारांना सलाम,
मुंबई सर्वांची असल्याच्या प्रचाराला सलाम

हे सगळं बघून फक्त कविता लिहिणार्‍याला सलाम
हे सगळं इथपर्यंत वाचणार्‍याला सलाम
हे सगळं वाचून काही करणार्‍याला सलाम
हे सगळं वाचूनही काहीही न करणार्‍याला सलाम

सलाम भाईयों और बहनों, सब बम्बईवालोंको सलाम!
और सबकी प्यारी बम्बईकू सलाम!

-रोहित

(पाडगावकरांच्या "सलाम" वरून प्रेरित)
का?

Posted: April 5th, 2007, 8:42am CDT

कशासाठी पोटासाठी खंडाळ्याच्या घाटासाठी मुंबई-पुणे आगीनगाड्या धावतात असं ऐकलंय. खरं खोटं मोटरमन जाणे. पण आपण मात्र बर्‍याच गोष्टी का करतो ते मला कळत नाही.
अनेकांना पडणारा मुख्य प्रश्न म्हणजे "मी (मी म्हणजे विचार ज्याला पडलाय तो माणूस) नोकरी का करतोय?" किंवा "मी (इथे पुन्हा ’मी’चा संदर्भ तोच) लग्न का केलं?" या प्रश्नांची उत्तरं शोधण्यासाठी मी फार खोलात जाणार नाही कारण दैनिक सकाळसारखी या अनुदिनीवर वाचकांच्या प्रतिक्रियांची खडाजंगी व्हायची. (खुलासा : सकाळ म्हणजे दै. सकाळची पुणे आवृत्ती. जिज्ञासूंनी खातरजमा करावी.)

पण असे अनेक का-प्रश्न आहेत. उदाहरणार्थ - आमच्या वरचे शेजारी दुपारी वामकुक्षी घ्यायची सोडून खलबत्यात चटणी का कुटतात? रस्तावर काळं कुत्रं नसताना कुत्री का भुंकतात? (इथलं काळं कुत्र proverbial आहे.) तिकिटं काढायला आपण एका रांगेत उभे असलो की नेहमी आपल्या शेजारची रांग लवकर का सरकते?

या प्रश्नांचा सगळ्यात जास्त ताप होत असेल तर तो स्थळं आणि नोकरी शोधताना. कारण तेव्हा असले प्रश्न इतर लोक विचारतात. "अरे, तू इकडे ट्राय का करत नाहीस?" "तू मॅनेजमेंटला का जात नाहीस?" "तू मुळात सायन्सला का आलास?" किंवा "तू अमुक अमुक मंडळात नाव का नोंदवत नाहीस?" "तू तमुक तमुक का करत नाहीस?" असले हजार प्रश्न. असे प्रश्न लोक तरी का विचारतात कोण जाणे!

खरं सांगतो की कधी कधी इतके "का?" माझ्या डोक्यात घोंघावतात की कोsहं याऐवजी काsहं असा चिमुकला तात्त्वज्ञानिक पेच मला पडतो. पण असा पेच का पडतो असा विचार मनात आल्यामुळे मी तिकडे जास्त लक्ष देत नाही. शिवाय आपण जे काही करतोय ते का करतोय हे न कळल्यामुळेच आपण बर्‍याच गोष्टी करतो हे माझ्या चांगलंच लक्षात आलंय. त्या "का?" चं उत्तर शोधायला गेलं आणि आपण जे काही करतोय त्यात काहीही अर्थ नाही हे कळलं तर करायला काही उरणारच नाही.

जाऊ दे. एवढा सगळा ऊहापोह केल्यावर मला प्रश्न पडलाय की मी एवढा विचार का करतोय? त्यामुळे हा शब्दप्रपंच इथेच पुरे.

ता.क. : ऊहापोहाला आपण "ऊहापोह" का म्हणतो?
अनाथ

Posted: March 31st, 2007, 8:07am CDT

क्षितिजावरती विझू लागती अज्ञाताचे दिवे
रावा बोले कातरवेळी दुःख कुणाचे गावे

निरांजनाचे हात पसरती सांध्यकाळिच्या गर्भी
देवापुढती हात जुळावे आज कुणाच्या नावे

उदास वेडे मेघ अलवणी दृष्टीवर साकळले
अनाथ झाल्यावरी कुणाचे नाव कशाला घ्यावे

नकाच येऊ जखमांवरती मीठपाणि चोळाया
माझे माझे दुःख भर्जरी माझ्यापुरते र्‍हावे

-रोहित
सक्ती

Posted: March 29th, 2007, 9:03am CDT

दिसते तसले नाही काहीच
शून्य जिवाच्या अवती भवती
ओढुन धरती पाश तरीही
ही जगण्याची कसली सक्ती?

धरुन बसावे विटकी पात्रे
म्हणावयाला अपुल्यासाठी
जायचेच ती आहे सोडुन
फुकाच होईल ही आसक्ती

मिळेल पुन्हा नवी सराई
म्हणुन टेकतो चरणी डोके
देवही तो पण नश्वर आहे
वांझ करावी कशास भक्ती?

चराचराला बघतो वाटे
पण आहे ते खरेच तेथे?
का मायेच्या धुक्यात अवघड
डोळे नुसती स्वप्ने बघती?

काय कुणाला कळले आहे
हेच पुरेसे कळले नाही
म्हणुन बापुडा चालत आहे
काल, आज, दिवसा, राती!

-- रोहित
माझ्या भारताच्या एका नागरिकाचा एक दिवस

Posted: March 29th, 2007, 8:27am CDT

हल्ली मी पहाटे उठतो. "लवकर निजे लवकर उठे…" हे नागरिकांच्या मनावर बिंबावं म्हणून वीज पुरवठा मंडळ सकाळी वीज घालवतं. वर गरगरणारी पाती बंद झाली की आम्ही सुजाण नागरिक लगेच उठून दिनक्रमाला सुरुवात करतो.
पाणी ही अतिशय मौल्यवान गोष्ट आहे. उद्या पाण्यावरून जागतिक युद्ध होणार असल्याचा इषारा ध्यानी घेऊन आमची स्थानिक स्वराज्य संस्था एक (किंवा दोन) दिवसाआड पाणी देते. त्यामुळे नागरिकांना मुख्यतः स्वयंशिस्तीचे धडे मिळतात. मग मी दंतमंजन, आंघोळ (इ.इ.) असेल त्या पाण्यात उरकतो. आंघोळ करावी असं काही बंधन नाही, कारण त्यामुळे गंधनिर्मूलकाचा फवारा जास्त मारला जातो आणि भारतीय अर्थव्यवस्थेला चालना मिळते.
मग मी व्यवस्थित कपडे वगैरे घालतो. पावडर लावतो. केसांना एखादं मलम चोपडतो (मुख्य उद्देश अर्थव्यवस्था वाढवणं आहे हे वाचकांनी ध्यानी घ्यावं).
घराच्या बाहेर पडून बसथांब्यापर्यंत जाताना हल्ली जरा जपून चालावं लागतं. मोबाईल कंपन्या, पाणीपुरवठा, रस्तेबांधणी अशा समाजोपयोगी कामांसाठी रस्ते उखडलेले असतात. (ओ हेन्रीच्या शब्दांत सांगायचं तर "सुधारणांनी बिघडवलेले रस्ते"). यातून नागरिकांना व्यवधान शिकायला मिळतं.
बसथांब्यावर आडोसा असला, तरी निसर्गाशी नाळ तुटणार नाही याची काळजी घेतलेली असते. त्यामुळे निसर्गतत्वांशी मुक्त संवाद साधत मी बसची वाट बघतो. ती येते. (ती म्हणजे बस.) (बसला "बस" का म्हणतात ते मात्र कळत नाही. कारण बहुसंख्य लोक उभेच असतात.) एकमेकाला घासून उभे असलेले "हिंदू-मुस्लिम-सीख-ईसाई" बघितले की सामाजिक एकतेचा गहिवर मला अगदी दाटून येतो. वा वा! लोकांना एकमेकाला जवळ आणण्यासाठी मायबाप सरकार किती प्रयत्न करतं!
कंपनीत जातो. तिथे मुख्य काम म्हणजे कंपनीला शिव्या देणं! त्यामुळे वेळ अगदी मजेत जातो. भारतीय अर्थव्यवस्थेला चालना देण्याचं पुण्य आपल्यालाही मिळतंय या जाणिवेमुळे कधीकधी माझ्या अंगावर अगदी रोमांच उभे राहतात.
संध्याकाळी पुन्हा त्या दिव्ययानातून (काम अजूनही चालू असलेल्या) उड्डाणपुलां"खालून" घरी पोचतो. नागरिकांनी घरी पोचल्यावर आराम करून वेळ वाया घालवू नये म्हणून वीज आताही नसतेच.
वीज असलीच तर मी टीव्ही लावतो. सासू-सुनेच्या नात्यांचं प्रत्ययकारी दर्शन घडवून समाजप्रबोधन करणार्‍या मालिका बघतो. क्रिकेटचे सामने असले तर क्रिकेट बघतो. आपण हरणारच असतो. नागरिकांना दुखःद धक्का बसू नये म्हणून त्यांच्यात आधीच हरण्याचा विश्वास उत्पन करणार्‍या क्रिकेटपटूंना अजून एकदा हरताना बघतो तेव्हा हातातल्या पेप्सीचाच मला आधार वाटतो (मी पेप्सी फक्त सचिनचं मन मोडायचं नाही म्हणून पितो.).
अशातर्‍हेने (आणखी) एक दिवस दवडला की मी झोपायला मोकळा. झोपताना मला सर्व धोक्यांपासून वाचवून देवाने जिवंत ठेवलं याबद्दल टोकन गिफ्ट म्हणून त्याची प्रार्थना करतो. आणि या महान देशाचा एक आदर्श नागरिक उद्याच्या आर्थिक महासत्तेतल्या आपल्या भवितव्याबद्दल स्वप्नं बघत निवांत झोपतो!
सिगरेट

Posted: March 25th, 2007, 3:49am CDT

मला सिगरेट आवडते. अगदी ती मला "जाळते" तरीही आवडते.
मी आत्तापर्यंत आयुष्याचे कितीतरी तास अण्णाच्या टपरीवर आणि जीवन रेस्टरॉंमधे कमी केलेत. सिगरेटच्या धुराच्या विरत जाणार्‍या वलयांनी मला कितीदातरी विचारमग्न केलंय. का कोण जाणे, पण तो लांब जाणारा धूर मला मोहवतो. शेवटी तो स्वतःचाच निश्वास, पण तोही आपल्या ताब्यात नाही राहात. एकदा सोडला, की हवा नेईल तिकडे तो जाणार. हातातून सुटत जाणार्‍या क्षणांसारखा. अगदी आधीच्या क्षणापर्यंत आपल्या शरीरात खेळणारा धूर शेवटी विराट विश्वात मिसळतो. तेव्हा जाणीव होते आपण कुणीच नसण्याची.
मला आठवतात पावसाला साक्षी ठेवून ओढलेल्या सिगरेटी. (ग्रेसांची माफी मागून) "पाऊस कधीचा पडतो, झाडांची हलती पाने, हलकेच धुंद मी झालो, सिग्रेटच्या मंद धुराने" अशी समाधीसुखाची जाणीव करून देणार्‍या त्या क्षणांनी मला किती समृद्ध केलंय! चहा, सिगरेट आणि पाऊस या त्रिकुटाचं कितीही गुणवर्णन केलं तरी ते पुरेसं होईल का?
मला आठवतात सिगरेट आणि कटींगच्या जोरावर मारलेल्या गप्पा. क्षणभंगुर सिगरेटच्या साथीने मर्त्य मित्रांच्या गप्पा. कॉलेज क्वीनपासून सोनाली बेंद्रेपर्यंत (सोनाली माझी सगळ्यात आवडती नटी आहे. इतरांनी तिच्या जागी आपापल्या आवडत्या व्यक्तीचं नाव टाकायला हरकत नाही) अनेकांच्या सौंदर्यसमीक्षणाला जेव्हा सिगरेटची जोड मिळे तेव्हाचं सुख काय सांगू?
मला आठवतात नदीच्या काठावर बसल्यासारखं रुळांच्या कडेला बसून ओढलेल्या सिगरेटी. रुळांवरून आपल्याच मस्तीत धावत जाणार्‍या गाड्या आणि रुळांच्या कडेला त्या बघत बसलेले आम्ही. ते दिवसही गेले त्या गाड्यांसारखेच. मला न विचारता.
असं किती आणि काय... लोक मला म्हणतीलही - शेवटी सिगरेट एक वाईट व्यसनच आहे. मान्य. एकदम मान्य. पण त्यामुळे मी अनुभवलेले क्षणही खरेच ना?
मीही प्रयत्न केला सिगरेट सोडण्याचा (निदान कमी करण्याचा), नाही असं नाही. पण सिगरेट मला सोडायला तयार नाही. ती मला बोलावतेच. आणि मीही जातो तिला भेटायला. पुन्हा ते क्षण जगायला.
वेदना

Posted: March 25th, 2007, 2:32am CDT

माझ्या सगळ्यात जास्त आवडीची गोष्ट म्हणजे शब्द. म्हणून माझा पहिला पोस्ट एका कवितेचाच... :)

येत नाही जात नाही कोणी येथे गात नाही
ओळखीचा चंद्र सांगे आपली ही रात नाही

कालच्या गर्दीमधूनी काही चेहरे हासणारे
आजच्या मयखानी सुद्धा कालची ती बात नाही

खूप काही झेलले मी चोरताना स्पर्श काही
नासण्यामध्ये फुले गं खरंच माझा हात नाही

देव आहे मीही आहे मानण्या राजीही त्याला
हात जुळताना दिव्याला तेवण्या फुलवात नाही

रक्तगंधी फूल देता शब्द हे होते तुझे
व्यर्थ आहे फूल ज्याच्या वेदना रंगात नाही

← फक्त मराठी आण�... कविता →

माझे मंडळ » मराठी रोजनिशी » शब्दप्रपंच...

Feeds

शब्दप्रपंच... (10 unread)

जगी सर्व सुखी...

Posted: April 29th, 2007, 1:37am CDT

ओघळ

Posted: April 28th, 2007, 3:27am CDT

एन ९५

Posted: April 21st, 2007, 4:54am CDT

बम्बईकू सलाम!

Posted: April 17th, 2007, 6:38am CDT

का?

Posted: April 5th, 2007, 8:42am CDT

अनाथ

Posted: March 31st, 2007, 8:07am CDT

सक्ती

Posted: March 29th, 2007, 9:03am CDT

माझ्या भारताच्या एका नागरिकाचा एक दिवस

Posted: March 29th, 2007, 8:27am CDT

सिगरेट

Posted: March 25th, 2007, 3:49am CDT

वेदना

Posted: March 25th, 2007, 2:32am CDT